Thuis in Zwolle en bij Ter Borch

Een hele tijd geleden schreef ik over een pas ontdekt schilderij. Een mooi verhaal was dat over hoe een kunsthandelaar een schilderij ontdekte. Van Gesina ter Borch, klik

Gesina schilderde haar broertje Moses ter Borch (die zelf ook schilderde) en ze wérd  geschilderd door haar broer Gerard ter Borch de Jonge. 

Ik vond de schilderijen die ik toen liet zien in dat blogje geweldig. En dat waren dus al drie schilderende ter Borchen. 

Verder heb ik me er toen niet in verdiept en ik had dus ook geen flauw idee dat er nóg meer schilders in die familie waren. 

Je had namelijk Gerard, Gerard, Anna, Gesina, Harmen en Moses.  

Allemaal voortgekomen uit de verschillende huwelijken van Gerard ter Borch de Oude. Die Oude schilderde ook en stimuleerde zijn kinderen. Ze woonden allemaal in Zwolle. 

Geen wonder dat, nu er een tentoonstelling is over die familie, dat die alleen maar in Zwolle kan zijn. In de Fundatie. 

De tentoonstelling heet Thuis bij ter Borch en je ziet heel veel werk van alle familieleden. Met daarbij heel veel duidelijke informatie. Schitterend werk. 

Daarna loop je een stukje verderop en kom je in het Academiehuis. Academiehuis Grote Kerk moet ik eigenlijk zeggen. Het is in een prachtige kerk met een zeer fraai orgel. 

Het tweede deel van de tentoonstelling die je daar ziet (na de Fundatie),  heet heel geestig, Gesina & Gezien worden. 

Gesina ter Borch krijgt hier op een speciale manier de aandacht. 

Van alles om te zien. 

Er zijn kijkkasten, ronde kijkgaten in een wand en als je daar naar binnen kijkt, al dan niet staande op een verhoginkje,  zie je verhalen en kunst. 

Van Gesina én van Jasper Abels. Heel erg leuk, maar niet makkelijk te laten zien. 

Die Jasper Abels kende ik niet. 

Hij heeft mijn interesse gewekt hoor, als ik zie dat hij ergens exposeert ga ik beslist kijken. 

Nou daar brachten we dus heel wat tijd door en toen moest deel drie van Thuis bij ter Borch nog komen. 

Dat was weer een stukje verderop in het Stadsmuseum Anno

Daar kom je binnen in het huis waar een van de dochters van Gerard de Oude , namelijk Catharina heeft gewoond. 

Dit deel van de expositie gaat,  in elk vertrek van het huis,  over een ander familielid. Met voorwerpen, vragen, historisch én hedendaags.

Het meest bijzondere vind ik dat er zo ontzettend veel werk en informatie bewaard is gebleven. Met dank aan Gesina die alles en alles en alles bewaarde en bepaalde dat het bij elkaar moest blijven. Dat gebeurde ook,  tot,  eind 19e eeuw,  het Rijksmuseum veel aankocht. 

Zo en nu wil ik nog wat laten zien van  het werk in de Fundatie. Maar dat wordt een ander blogje! 

Ps: Wat is Zwolle toch een geweldig leuke stad. Dat wist ik hoor, ik ben er tamelijk vaak geweest, zo vaak dat we (in het centrum) de weg wisten. We hadden niet heel veel tijd meer over voor de stad na deze tentoonstelling op drie locaties. Maar ik zag het heus wel!

Ter Borch

 

In de Volkskrant van een paar weken geleden stond een leuk artikel van Stefan Kuiper over dit schilderij. 

Ik wilde het heel graag zien en  zag het ook,  in het Rijksmuseum Amsterdam,  een paar weken later. 

De maakster is Gesina ter Borch en de titel van het schilderij is: Portret van Moses ter Borch als tweejarig kind. Na 1667. 

Wat was het geval? De Amsterdamse antiquair Dicky Zebregs ontdekte dit schilderij in een antiekhandel in Parijs. 

Het schilderij fascineerde hem, dat jongetje in die witte jurk. Hij dacht dat het wel eens Prins Willem III zou kunnen zijn en hij kocht het. 

Hij dacht ook dat het misschien wel een werk van Gerard ter Borch zou kunnen zijn en als dat waar was,  zou het wel een heel bijzondere ontdekking zijn. Want Gerard ter Borch is niet bepaald de eerste de beste. 

Na een tijd haalde Zebregs het schilderij uit de lijst en poetste met een beetje spuug op het vernis. Er verscheen een G. 

En toen een hele naam. 

Helaas niet Gerard, maar Gesina.  Gesina ter Borch, halfzus van Gerard.

Ze is vaak op zijn schilderijen afgebeeld en er is bovendien een en ander van haar werk en over haar leven bekend. 

Dus zo helaas was het nou ook weer niet, want bij dat werk van Gesina was tot nu toe maar een olieverfschilderij, ongesigneerd. En nu dit dus.

Enfin, uiteindelijk kwamen deskundigen tot de conclusie dat het allemaal echt was en dat Gesina haar jongere broertje Moses had geschilderd. Die Moses schilderde zelf ook, maar overleed op z'n tweeëntwintigste, in een oorlog met Engeland (1665-1667). 

Zebregs had het schilderij eigenlijk al verkocht toen dat allemaal duidelijk werd en lichtte de koper in over de ontdekking.

Die koper gaf het schilderij toen terug en ze spraken af de winst van de verkoop te delen.   

En zo geschiedde. 

Er was veel belangstelling voor het doek. Ook van het Rijksmuseum en zij kochten het uiteindelijk voor 3 miljoen euro. 

Zebregs had ook nog een beter bod gekregen, maar gunde het werk aan het Rijksmuseum, waar ze veel meer werk van de ter Borchen  hebben. 

Nou, van zo'n verhaal zit ik te smullen en dan wil ik dat schilderij zien.

Het meest echter smulde ik van het schilderij zelf. Dat schattige jongetje, geschilderd door zijn zus. 

Als herinnering en dus niet zoals Moses als jonge man was, maar als klein jongetje,  met z'n trommel en wat jongensachtige attributen. 

En tot slot: dit is Gesina, geschilderd door haar broer Gerard ter Borch. (Rossig is ze en met een wipneus net als hun broertje Moses). 

 'De Briefschrijfster' heet het en het doek is te vinden in het Mauritshuis. 

Thuis bij Ter Borch

Het begon dus eigenlijk allemaal bij Gerard ter Borch de Oude (1582-1662)

Die was niet een echte kunstenaar, ik bedoel het was niet zijn beroep. Hij had een betaalde baan als licentmeester, een soort ambtenaar. 

Hij had dertien kinderen uit verschillende huwelijken, hij stimuleerde die kinderen en een aantal kreeg les van hem. 

Zijn zoon Moses ook en die tekende dit portret van zijn vader. 

Wat ik heel vertederend vond was een brief die de oude Gerard stuurde aan zijn zijn zoon Gerard ter Borch de Jonge. 

Die studeerde toen in London. De aanhef luidt Lieve kind. Het portretje daarnaast is door Gerard de Oude gemaakt van zijn dochter Sara. Naar alle waarschijnlijk heid. Het is er allemaal nog!

Check, Gerard ter Borch de Oude, Sara en Moses. 

Maar Moses verdient meer vind ik. Hij werd niet oud. Hij ging naar de marine, raakte gewond en stierf . 

Dan Gerard ter Borch de Jonge, de oudste zoon, zonder twijfel de meest beroemde en de enige die kunstschilder was van beroep. 

Dit werk, 'De Spinster'  is uit ca 1652. Meest als ik een schilderij toon, doe ik dat zonder lijst. Dan zie je meer, maar ja, deze lijst is wel erg mooi. 

Dit werk uit 1654 heet: 'Galante Conversatie' en is ook bekend als 'De Vaderlijke Vermaning'. 

Over de glans van de stof van de jurk is veel geschreven. Ik zag het voor het eerst in het echt en inderdaad: prachtig.

Ik zit al aan mijn tax wat foto's betreft en omdat ik Gesina dus al eerder heb laten zien, nu alleen nog wat van Harmen. Die kon er ook wat van hoor.

Bijvoorbeeld de studies van een met een ton rollende jongeman uit 1651:

Of  dit werk uit 1652:

Ik zou nog heel lang door kunnen gaan, heel lang. Er was ontzettend veel te zien. Het verhaal van zo'n familie, de schilderijen en tekeningen zelf en dan ook nog de geschiedenis van hoe het er aan toe ging in de 17e eeuw. 

Ik zeg: Gaat dat zien en daarna lekker genieten in en van  Zwolle!!!!

Tot slot

Nou, hebben jullie er al genoeg van? Van Thuis bij ter Borch, in Zwolle? 

Ik niet, want, toen ik in de Fundatie in alle zalen was geweest en echt uitgebreid had gekeken, was er nog dit. In 'de vide' zoals ze dat noemen: 

Dit is werk van de kunstenares Chourouk Hriech. Zij is door de Fundatie gevraagd om een kunstinstallatie te maken, passend bij de tentoonstelling van Ter Borch. 

Dat deed ze en hier zie je het resultaat. Het heet 'In de 17e Hemel'. 

In de toelichting zie ik dat de kunstenares verbinding zoekt met het Zwolle van de 17e eeuw, de architectuur en de voorwerpen;  dat er bovendien een overeenkomst is omdat het tekeningen betreft. Andere landen, andere culturen, andere tijden en vooral oud en nieuw samen. 

Ik vond het nogal gezocht allemaal. Ik dacht ja, als je verbinding zoekt tussen toen en nu, kun je alles,  nou ja bijna alles,  aangrijpen. Allemaal tekenen ze, de kunstenaars. Allemaal wonen ze ergens. Er zijn altijd vogels, er.... enz. 

Maar hee, het kon me helemaal niet schelen, het irriteerde me (na mijn eerste gedachten) niet in het minst. Want ik vond het werk prachtig. Echt heel erg mooi.

Een ding vond ik wel echt jammer en dat was mijn eigen schuld. We begonnen de tentoonstelling in de Fundatie en ik wist dat ik daarna nog twee andere locaties wilde bezoeken. Zwolle is de moeite waard, maar niet naast de deur en ik wilde ook niet zo laat terug. 

Daardoor heb ik hier te weinig tijd aan besteed en wel goed gekeken, maar niet goed genoeg. 

Ik wilde het eerst ook helemaal niet laten zien, maar omdat ik van een aantal mensen heb gehoord dat ze dankzij mijn stukkies willen gaan kijken in Zwolle, doe ik het toch. Kunnen ze zich beter voorbereiden. 

En misschien, heel misschien ga ik gewoon nog een keer. Naar de Fundatie. Lekker verdwalen daar!

Erwin Olaf

Keyhole 3, 2012 en De vaderlijke vermaning, Gerard ter Borch, 1654

Een paar maanden geleden was ik naar de tentoonstelling van het werk van Erwin Olaf,  in het Gemeentemuseum in Den Haag. Ik heb er niets over geschreven omdat ik er niet van had genoten. Dat vond ik zelf ook heel raar want ik vind het werk van Olaf zoooo prachtig. Misschien was ik te moe, maar ik denk ook dat het te veel was. Voor mij.  Dan neem ik niets meer op en kijk niet meer zoals ik wil kijken. 

Enfin, vorige week zag ik een mooie documentaire over Olaf,  getiteld The Legacy. Ik heb daar geboeid naar gekeken en als je van Erwin Olaf houdt, (dat doe ik beslist na het zien van deze docu),  dan moet je echt nog kijken. Mij heeft het zeer ontroerd.

Hope, Portrait 5, 2005 en Portret van een meisje in het blauw, J. C. Verspronck, 1641

Eergisteren waren we in Amsterdam voor iets anders en gingen even naar het Rijksmuseum. Daar was net die dag een tentoonstelling van Erwin Olaf geopend. En blijkbaar was ik weer mezelf, want hier heb ik volop van genoten.
Je ziet werk van Erwin Olaf, gecombineerd met werk van een 'oude meester'.
Het idee is niet nieuw, een andere fotograaf, Rineke Dijkstra, deed het ook al eens. In het Frans Hals Museum. Dat vond ik toen ook al zo bijzonder.
Het hoeft ook niet nieuw te zijn.
Erwin Olaf laat zien dat hij beïnvloed is door kunstwerken van anderen. Dat kan toch ook bijna niet anders. Als ik kunstenaar was zou ik ook beïnvloed zijn door werk van anderen. Want geen blinddoek om gehad hè, al die jaren van mijn leven.  Dat is helemaal niet erg, lijkt me

Grief, Barbara, 2007 en Het toilet, Jan Steen, 1655-1660

Twaalf foto's zijn het en dus ook twaalf schilderijen.
Absoluut een aanrader dit! Nog tot 22-09